Με τα χρόνια εντυπωσιάζομαι ολοένα και περισσότερο για τον μεγάλο ρόλο που έπαιξαν οι ενοχές στη ζωή μου, στις ζωές των γύρω μου. Θα μπορούσα να πω ότι, όπως λέμε: Είμαστε οι επιλογές μας, αξίζει να προσθέσουμε: Είμαστε οι ενοχές μας. Σχεδόν όλοι νιώθουμε ένοχοι. Λιγότερο ή πιο πολύ. Ένοχος είναι ο φταίχτης, ο όντως φταίχτης σε κάτι άσχημο, ενοχικός όμως είναι εκείνος που αισθάνεται φταίχτης άσχετα απ την πραγματικότητα.
Υπάρχουν οι δίκαιες ενοχές και οι ενοχές οι μάταιες, που αδίκως ροκανίζουν την ψυχή σου, τις αποφάσεις σου, τις σχέσεις, κυρίως τις σχέσεις, την αυτογνωσία σου. Επηρεάζουν την ψυχική υγεία και τη σωματική ως επακόλουθο. Όσο αθωότερος, αγνότερος, είναι κανείς, τόσο απουσιάζει η ενοχή απ’ τη συνείδησή του. Είναι αμαρτωλός ο ενοχικός δηλαδή; Φταίει και πληρώνει; Όχι, βέβαια, δεν είναι απαραίτητα ένοχος και φταίχτης ο ενοχικός. Συχνά είναι ένας βασανισμένος, ένα θύμα. Ένα κακοποιημένο παιδί σε όλες τις ηλικίες. Ακόμη και στα ενενήντα του!